Η μετάφραση έχει ολοκληρωθεί (20/03/2026)
Γυναίκες, τέχνη και ιστορία της τέχνης, καθιστώντας την ανθρώπινη ζωή αναλώσιμη, το τραύμα της γέννησης και «η πρωταρχική πληγή», οικογενειακά συστήματα και θεωρίες…
«Σήμερα είναι ιδιαίτερα παράλογο το γεγονός ότι η έννοια του πολέμου και της φρίκης του -καθώς προφανώς, και του τρόμου του- εξακολουθεί να ορίζεται από την οπτική γωνία του πολεμιστή… Τα άμαχα θύματα, των οποίων ο αριθμός των νεκρών έχει εκτοξευθεί από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά, δεν έχουν την επιθυμία να σκοτώσουν, πόσο μάλλον την επιθυμία να σκοτωθούν» (Adriana Cavarero)
Το σημερινό άρθρο περιέχει μερικά πρόσφατα σχέδια και μια ποικιλία θεμάτων με τα οποία κάπως ασχολήθηκα τις τελευταίες εβδομάδες, ενώ αναλογιζόμουν τι συμβαίνει στη Μέση Ανατολή και αλλού. Τα λόγια του ακαδημαϊκού, συγγραφέα και κριτικού πολιτισμού, Henry Giroux είναι μάλλον επίκαιρα:
«Οι συντηρητικοί και οι φιλελεύθεροι πολιτικοί ξοδεύουν τώρα εκατομμύρια διεξάγοντας πολέμους σε όλο τον κόσμο, χρηματοδοτώντας το μεγαλύτερο στρατιωτικό κράτος στον κόσμο, παρέχοντας τεράστια φορολογικά οφέλη στους υπερπλούσιους και τις μεγάλες εταιρείες, και ταυτόχρονα αποστραγγίζοντας τα δημόσια ταμεία, αυξάνοντας την κλίμακα της ανθρώπινης φτώχειας και δυστυχίας και εξαλείφοντας όλες τις βιώσιμες δημόσιες σφαίρες – είτε πρόκειται για το κοινωνικό κράτος, τα δημόσια σχολεία, τις δημόσιες συγκοινωνίες ή οποιαδήποτε άλλη πτυχή μιας διαμορφωτικής κουλτούρας που αντιμετωπίζει τις ανάγκες του κοινού καλού».
Μερικά λοιπόν από τα πράγματα που διάβασα ή παρακολούθησα πρόσφατα και τα οποία θεώρησα αξιόλογα ή ενδιαφέροντα:
Γυναίκες, τέχνη και ιστορία της τέχνης
1.Ξανακοίταξα το δοκίμιο ορόσημο της φεμινίστριας και ιστορικού τέχνης Linda Nochlin του 1971: Why Have There Been No Great Women Artists? / Γιατί δεν υπήρξαν σπουδαίες γυναίκες καλλιτέχνιδες; Σε αυτό το δοκίμιο, η Nochlin εξετάζει τα θεσμικά, σε αντίθεση με τα προσωπικά, εμπόδια που εμπόδισαν τις γυναίκες να παράγουν τέχνη και να πετύχουν στις τέχνες, κι επίσης, διερευνά ορισμένες από τις αδυναμίες του ίδιου του κλάδου της ιστορίας της τέχνης. Το άρθρο εστιάζει στα θεσμικά εμπόδια στις εικαστικές τέχνες που έχουν αντιμετωπίσει ιστορικά οι γυναίκες στη δυτική παράδοση. Η Nochlin αναλύει τους δεσμικούς περιορισμούς και το γεγονός ότι οι γυναίκες για αιώνες αποκλείονταν από ακαδημίες, υποτροφίες και ευκαιρίες κατάρτισης και δικτύωσης. Υποστηρίζει: «… η τέχνη δεν είναι μια ελεύθερη, αυτόνομη δραστηριότητα ενός υπερ-προικισμένου ατόμου, «επηρεασμένη» από προηγούμενους καλλιτέχνες και, πιο αόριστα και επιφανειακά, από «κοινωνικές δυνάμεις», αλλά, μάλλον, η συνολική κατάσταση της δημιουργίας τέχνης, τόσο όσον αφορά την ανάπτυξη του δημιουργού τέχνης όσο και τη φύση και την ποιότητα του ίδιου του έργου τέχνης, λαμβάνει χώρα σε μια κοινωνική κατάσταση, αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο αυτής της κοινωνικής δομής και διαμεσολαβείται και καθορίζεται από συγκεκριμένους και προσδιορίσιμους κοινωνικούς θεσμούς, είτε πρόκειται για ακαδημίες τέχνης, συστήματα προστασίας, μυθολογίες του θεϊκού δημιουργού, καλλιτέχνη ως άνδρα ή κοινωνικά απόκληρου».
Η Nochlin εξετάζει την ιστορία της έλλειψης καλλιτεχνικής παιδείας των γυναικών, και τη φύση της τέχνης και της καλλιτεχνικής ιδιοφυΐας όπως έχουν οριστεί ιστορικά. Αμφισβητεί τον μύθο της «ιδιοφυΐας», ως έμφυτου ανδρικού και θεόσταλτου ταλέντου, λαμβάνοντας υπόψη τις κοινωνικές νόρμες, και τις ταξικές και θεσμικές δομές. Υποστηρίζει επίσης ότι αντί να δίνεται έμφαση μόνο στην ανακάλυψη κρυμμένων και λησμονημένων γυναικών καλλιτεχνών και σπουδαίων γυναικών καλλιτεχνών (κάτι που είναι σημαντικό), η εστίαση θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει την αποκάλυψη των θεσμικών ανισοτήτων, του δημόσιου κοινωνικού λόγου και των κοινωνικών προσδοκιών που έχουν καταπνίξει και εξακολουθούν να καταπνίγουν την επαγγελματική καλλιτεχνική αφοσίωση και εμποδίζουν τις γυναίκες να πετύχουν. Παραθέτει ένα απόσπασμα από ένα βιβλίο που εκδόθηκε τον 19ο αιώνα, με συμβουλές προς τις γυναίκες που αντικατοπτρίζει τις κοινωνικές προσδοκίες για τις γυναίκες, και στο οποίο οι γυναίκες προειδοποιούνταν για «την παγίδα της υπερβολικής προσπάθειας προκειμένου να διαπρέψουν σε ένα συγκεκριμένο πράγμα», κοινωνικές προσδοκίες που στον ένα ή τον άλλο βαθμό εξακολουθούν να επικρατούν και σήμερα:
«Δεν πρέπει να υποθέτουμε ότι η συγγραφέας είναι κάποια που θα υποστήριζε, ως απαραίτητο για μια γυναίκα, οποιοδήποτε πολύ εξαιρετικό βαθμό πνευματικής επίτευξης, ειδικά αν περιορίζεται σε έναν συγκεκριμένο κλάδο σπουδών………… Το να μπορεί να κάνει πολλά πράγματα σε ικανοποιητικό βαθμό έχει απείρως μεγαλύτερη αξία για μια γυναίκα από το να μπορεί να διαπρέψει σε ένα συγκεκριμένο. Με το πρώτο, μπορεί να καταστεί γενικά χρήσιμη ενώ με το δεύτερο μπορεί να κερδίσει τον θαυμασμό για μια ώρα. Όντας ικανή και σε ικανοποιητικό βαθμό επιδέξια σε όλα, μπορεί να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε κατάσταση στη ζωή με αξιοπρέπεια και ευκολία – αφιερώνοντας τον χρόνο της στην αριστεία ενός μόνο πράγματος, μπορεί να καταστεί ανίκανη για οτιδήποτε άλλο. Στο βαθμό που η εξυπνάδα, η μάθηση και η γνώση συμβάλλουν στην ηθική αριστεία της γυναίκας, είναι επιθυμητές όμως τίποτα περισσότερο. Όλα όσα θα την απασχολούσαν αποκλείοντας καλύτερα πράγματα, όλα όσα θα την έμπλεκαν στους λαβύρινθους της κολακείας και του θαυμασμού, όλα όσα θα απομάκρυναν τις σκέψεις της από τους άλλους και θα την οδηγούσαν στο να επικεντρωθεί στον εαυτό της, θα πρέπει να αποφεύγονται ως κακό για αυτήν, όσο λαμπρό ή ελκυστικό κι αν είναι αυτό καθαυτό.»
Καθιστώντας την ανθρώπινη ζωή αναλώσιμη
2. Μια άλλη φεμινίστρια ιστορικός τέχνης και αναλύτρια πολιτισμού, της οποίας το έργο κοίταξα πρόσφατα, είναι η Griselda Pollack (γεν. 1949). Στη συγκεκριμένη σύντομη ομιλία [https://www.youtube.com/watch?v=TwMTma8raTY], η Pollock αναφέρεται σε μια ομιλία που έδωσε σε μαθητές σχετικά με τη γενοκτονία και την απανθρωποποίηση των Εβραίων, αλλά και πιο πρόσφατες και τρέχουσες διαδικασίες απανθρωποποίησης ανθρώπων. Ερευνά πτυχές της σύγχρονης παγκόσμιας κοινωνίας που διευκολύνουν και γεννούν σκέψεις και πράξεις που καθιστούν συγκεκριμένους ανθρώπους ή πληθυσμούς αναλώσιμους. Συνδέει παρελθούσες ιστορικές διαδικασίες και γεγονότα απανθρωποποίησης και καθιέρωσης της ανθρώπινης ζωής ως αναλώσιμης με πιο πρόσφατες πρακτικές, ακόμη και τις ίδιες τις εμπειρίες των μαθητών που αφορούν πρακτικές που οδηγούν τους άλλους να αισθάνονται αποξενωμένοι ή που μειώνουν την αξιοπρέπειά τους. Αναφέρεται στη σύνδεση μεταξύ των μαζικών, κατάφωρων εγκλημάτων κατά της ανθρώπινης ζωής, αφενός, και της καθημερινής διάβρωσης του δικαιώματος όλων στη ζωή και την αξιοπρέπεια, αφετέρου, καθώς και της συμμετοχής σε τρέχουσες επιβλαβείς διαδικασίες. Στη συνέχεια, αναφέρεται σε αυτό που ονομάζεται «horrorism» (όρος της Ιταλίδας φιλοσόφου και φεμινίστριας στοχαστή. Adriana Cavarero,** μια μορφή βίας κατά της ανθρώπινης υπόστασης των ευάλωτων ή των άοπλων. Αυτό, σημειώνει η Pollock, ονομάζεται επίσης οντολογικό έγκλημα επειδή είναι έγκλημα κατά της ύπαρξης κάποιου άλλου. Η Pollock βασίζεται σε φεμινιστικές μελέτες προκειμένου να αναδείξει τα μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας για να αντισταθούμε, ένα εκ των οποίων είναι η συμπόνια.
** Στο βιβλίο της, Horrorism, η Adriana Cavarero υποστηρίζει ότι έχουμε να κάνουμε ολοένα και περισσότερο με θύματα που είναι άοπλα και αβοήθητα, καθώς και ότι η βία κατά των άμαχων ή ανυπεράσπιστων απαιτεί ένα συγκεκριμένο λεξιλόγιο. Υποστηρίζει ότι ο όρος horrorism (από τη λέξη φρίκη) υπονοεί μια ριζική απόρριψη της φροντίδας, ένα τραύμα που προκαλείται εκεί που χρειαζόταν φροντίδα. Η Cavarero ενδιαφέρεται για την οπτική γωνία του θύματος και όχι του πολεμιστή και υποστηρίζει ότι πλέον η συζήτηση για τον πόλεμο με βάση το κλασικό μοντέλο, το οποίο υπάρχει από την αρχαιότητα, μιας σύγκρουσης μεταξύ κρατών και στρατιωτών που υπονοεί αμοιβαία, κάπως συμμετρική βία, και όχι μονομερή βία, δεν είναι ακριβής όταν αναφερόμαστε στη βία που ασκείται στους άοπλους και ανυπεράσπιστους. Ο πόλεμος κατά τον 20ό αιώνα και μετέπειτα, ισχυρίζεται η Cavarero, συνίσταται ολοένα και περισσότερο στη μονομερή και μερικές φορές προγραμματισμένη δολοφονία άμαχου πληθυσμού, όπου τα περισσότερα θύματα του πολέμου είναι αβοήθητοι και ανυπεράσπιστοι πολίτες και παιδιά στη μεγάλη πλειοψηφία.
Η Carol Gluck, καθηγήτρια ιστορίας και γλωσσών και πολιτισμού της Ανατολικής Ασίας, κάνει διάκριση μεταξύ του πολέμου και άλλων προφανών περιπτώσεων όπου η ζωή καθίσταται αναλώσιμη, και της θεσμικής αναλωσιμότητας. Λέει: «Δεν μιλάω για τα είδη ζωής που είναι αναλώσιμα σε προφανώς σαφείς περιπτώσεις όπως η γενοκτονία, η σφαγή, η πείνα – συχνά προκαλούμενη από το κράτος, ή ακόμη και ο εμφύλιος πόλεμος……. Πρόκειται για αυτό που έχω καταλήξει να θεωρώ ως θεσμική αναλωσιμότητα. Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι που παγιδεύονται στις ρωγμές του συστήματος…» Ο Henry Giroux που ανέφερα παραπάνω έχει δηλώσει ότι «…ο αριθμός των ανθρώπων που θεωρούνται αναλώσιμοι έχει αυξηθεί σε μεγάλο βαθμό, και αυτό περιλαμβάνει λευκούς χαμηλού εισοδήματος, φτωχές μειονότητες, μετανάστες, ανέργους, άστεγους και μια σειρά ανθρώπων που θεωρούνται βάρος για το κεφάλαιο και την ατελείωτη αρπακτική του αναζήτηση εξουσίας και κερδών». Τέλος, η Cynthia Enloe, πολιτική θεωρητικός, φεμινίστρια συγγραφέας και καθηγήτρια, γράφει ότι όταν σκέφτεται την αναλωσιμότητα, σκέφτεται την χωρίς όνομα / namelessness. Λέει: «Όταν σκέφτομαι την αναλωσιμότητα, σκέφτομαι το να μην έχεις όνομα…. Σημαίνει να γίνεις κάποιος/α χωρίς όνομα… Οπότε λοιπόν, η αντί-αναλωσιμότητα, σημαίνει ανάκτηση ονομάτων. Αλλά όχι ανάκτηση ονομάτων ώστε να μπορείς απλώς να τα βάλεις σε μια ταφόπλακα, ή ανάκτηση ονομάτων ώστε να μπορείς απλώς να τα βάλεις σε μια πλάκα που οι περαστικοί μπορεί να κοιτάξουν ή όχι. Η ανάκτηση του ονόματός σου σημαίνει ανάκτηση των ιδεών σου. Ανάκτηση της φωνής σου…».
Το τραύμα της γέννησης και «η πρωταρχική πληγή»
3. Ένα άλλο θέμα του σημερινού κειμένου είναι αυτό που μερικές φορές αναφέρεται ως «τραύμα γέννησης» ή «πρώιμο τραύμα», το οποίο είναι η πληγή ή το τραύμα που προκύπτει απλώς από τη γέννηση μας, καθώς ακόμη και στα πιο ήρεμα ή φιλικά προς το μωρό περιβάλλοντα γέννησης, το μωρό μεταβαίνει από μια κατάσταση ένωσης με τη μητέρα και από την ήσυχη, ζεστή, σκοτεινή μήτρα στον αέρα, το φως, το κρύο και τον θόρυβο. Αυτός ο ξαφνικός βομβαρδισμός ερεθισμάτων είναι μια αγχωτική και βίαιη αλλαγή. Υποστηρίζεται ότι το σώμα μας θυμάται αυτή την πρώτη εμπειρία, η οποία σε κάποιο βαθμό αφήνει ένα μόνιμο αντίκτυπο σε όλους μας. Αυτός ο αρχικός τραυματισμός γίνεται πιο έντονος και αφήνει ένα βαθύτερο σημάδι όταν υπάρχουν επιπλοκές γέννησης, ένας πρόωρος ή δύσκολος τοκετός ή άλλοι στρεσογόνοι παράγοντες πολύ νωρίς στη ζωή.
Ο φιλόσοφος, Emil Cioran, περιέγραψε αυτό το αρχικό τραύμα ως «θανάσιμο τραύμα», το οποίο αφήνει μια αίσθηση αδυναμίας. Αντιπροσωπεύει το πρώτο βασικό τραύμα της διακοπής του φυσικού δεσμού μεταξύ μητέρας και νεογέννητου. Από ψυχολογική και αναπτυξιακή άποψη, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτός ο πρώιμος τραυματισμός αντανακλά τη διαπερατότητά μας, την ευαλωτότητα και την πλήρη εξάρτησή μας, κατά τη γέννηση και την παιδική ηλικία, ειδικά στα πρώτα χρόνια της ζωής μας. Αυτή η πρώιμη εμπειρία αδυναμίας μπορεί να δημιουργήσει αντισταθμιστικές άμυνες όπως η ανάγκη για έλεγχο, η υπερβολική προσπάθεια, η υπερβολική επίτευξη και η τελειομανία, συγκεκριμένοι τρόποι σχέσης με τους άλλους, και ούτω καθεξής. Ιδωμένο μέσα από ένα ψυχολογικό πρίσμα, το τραύμα της γέννησης και το προ-λεκτικό τραύμα μπορούν να υποστούν επεξεργασία ή/και να επουλωθούν μέσω αρκετά καλών και κατάλληλα ανταποκρινόμενων φροντιστών στην παιδική ηλικία, μέσω θεραπείας κατά την ενήλικη ζωή, και μέσω της διαδικασίας εγκατάλειψης της αντίστασης και της αποδοχής της βαθιά ριζωμένης και εγγενούς ανθρώπινης ευαλωτότητάς μας.
Το 1924, ο Αυστριακός ψυχαναλυτής, συγγραφέας και φιλόσοφος Όττο Ρανκ (1884 –1939) δημοσίευσε το βιβλίο του The Trauma of Birth / Το Τραύμα της Γέννησης, στο οποίο πρότεινε ότι η πηγή του άγχους σε όλη μας τη ζωή πηγάζει από το ψυχολογικό τραύμα που βιώνει κανείς κατά τη γέννηση, το οποίο σχετίζεται με την ιδέα του Φρόιντ ότι η γέννηση είναι η πρώτη εμπειρία άγχους και, ως εκ τούτου, είναι η πηγή και η βάση του άγχους. Ο Ρανκ ισχυρίστηκε ότι οι ιδέες του προήλθαν από τις κλινικές αξιολογήσεις ασθενών που βίωσαν μια φαντασίωση μιας δεύτερης γέννησης κατά τη διάρκεια της ψυχανάλυσης και, μέσω της κατανόησης και της αναβίωσης του τραύματος της γέννησης, απελευθερώθηκαν από αυτό και από το άγχος. Η Carrie Keller γράφει ότι «ο Rank υποστήριξε ότι η γέννηση είναι η απόλυτη βιολογική βάση της ζωής και ότι η σωματική εμπειρία της μετάβασης από μια κατάσταση ικανοποίησης και ένωσης με τη μητέρα στη μήτρα σε ένα περιβάλλον σκληρού αποχωρισμού δημιουργεί ένα τραύμα που προκαλεί διαρκές άγχος. Συσχετίζοντας τα συναισθήματα που βιώνονται κατά τη γέννηση με τα συναισθήματα που σχετίζονται με το άγχος, ο Rank υποστήριξε ότι η γέννηση είναι η πηγή κάθε άγχους, κάνοντας παραλληλισμούς μεταξύ των συναισθημάτων σύγχυσης, περιορισμού και εγκλωβισμού που βιώνονται κατά τη γέννηση και κατά τη διάρκεια άλλων εμπειριών που σχετίζονται με το άγχος» (2019, Embryo Encyclopedia / Εγκυκλοπαίδεια του Project Εμβρύου, Πανεπιστήμιο της Αριζόνα).
Ο σημαντικός Βρετανός ψυχαναλυτής, Wilfred Bion (1897 – 1979), πίστευε επίσης ότι «γεννιόμαστε μέσα στο τραύμα». Έγραψε «Φαντάζομαι τον εαυτό μου ως βρέφος την ίδια τη στιγμή της γέννησης, με έναν ανώριμο, ευαίσθητο εγκέφαλο, ξαφνικά βομβαρδισμένο από τις μυριάδες και σύνθετες αισθήσεις της εσωτερικής και εξωτερικής ζωής. Η αντιμετώπιση θα ήταν αδύνατη και η ενστικτώδης ανάγκη για μάχη, διαφυγή ή απομόνωση θα ήταν ανίκητη προκειμένου να μην γίνει το χάος ή ο θάνατος η τελική κατάληξη» (Carrie Keller, 2019). Πίστευε ότι αυτή η πρώιμη εμπειρία είτε παραμένει τραυματική είτε ενσωματώνεται / αφομοιώνεται ανάλογα με την ποιότητα της προσκόλλησης του βρέφους στη μητέρα, κι επίσης ότι η προσκόλληση που οδηγεί σε ένα αίσθημα ασφάλειας και προστασίας είναι μια διαδικασία, κατά την οποία «η μητέρα αφομοιώνει (ή παίρνει μέσα της) τις ασαφείς και τραυματικές εκρήξεις συναισθηματικών καταστάσεων και τις ορίζει. Όταν αυτές οι σκέψεις του μωρού έχουν αφομοιωθεί από την μητέρα και βρίσκονται μέσα σε αυτή, αποκτούν πλέον ένα ιστορικό πλαίσιο ή βάση, που συμβαίνει λόγω της ικανότητας της μητέρας να τις συγκρατεί ήρεμα, να τις σκέφτεται και να τις «χωνεύει» μέσα της πριν τις δώσει πίσω στο βρέφος, επεξεργασμένες, κατανοητές, σηματοδοτημένες και επομένως ασφαλείς. Με αυτή τη μορφή, το βρέφος μπορεί να έχει τις δικές του εμπειρίες, ενώ παράλληλα νιώθει ότι η στοργική βοήθεια και η ικανοποίηση απέναντι στον πόνο θα απαλύνουν τις πρώτες και πιο αφόρητες συναισθηματικές του καταστάσεις. Όσο περισσότερο ικανοποιεί ο γονέας τον πανικό των αισθήσεων που πλήττουν το νεογέννητο παιδί, τόσο λιγότερο το «τραύμα γέννησης» θα στοιχειώνει το βρέφος στη μετέπειτα ζωή του» (Carrie Keller, 2019). Σε αυτή τη μορφή, το βρέφος μπορεί να έχει τις δικές του εμπειρίες, ενώ παράλληλα πιστεύει ότι η στοργική βοήθεια και η ικανοποίηση απέναντι στον πόνο θα απαλύνουν τις πρώτες και πιο αφόρητες συναισθηματικές του καταστάσεις. Όσο περισσότερο ικανοποιεί ο γονέας τον πανικό των αισθήσεων που πλήττουν το νεογέννητο παιδί, τόσο λιγότερο το «τραύμα γέννησης» θα στοιχειώνει το βρέφος στη μετέπειτα ζωή του» (Carrie Keller, 2019).
Άλλες σημαντικές προσωπικότητες, όπως ο παιδίατρος και ψυχαναλυτής Donald Winnicott (1896-1971), διερεύνησε αυτό που ονόμασε πρωτόγονα άγχη, που σχετίζονται με αποτυχίες στο holding environment / διευκολυντικό περιβάλλον, και πώς η γέννηση και η πρώιμη βρεφική ηλικία μπορούν να είναι τραυματικές εάν υπάρχει έλλειψη ενός αρκετά καλού περιβάλλοντος και ενός αρκετά καλού γονέα / μητέρας. Η Ιταλίδα παιδονευροψυχίατρος, Αλεσάντρα Πιοντέλι (γεννημένη το 1945), δημοσίευσε μια μελέτη στο βιβλίο της From Fetus to Child: An Observational and Psychoanalytic Study / Από το Έμβρυο στο Παιδί: Μια Παρατηρητική και Ψυχαναλυτική Μελέτη (1992). Χρησιμοποιώντας υπερηχητικές σαρώσεις, εξέτασε τη συμπεριφορά 11 εμβρύων και διαπίστωσε ότι αντιδρούσαν σε ερεθίσματα με πολύπλοκους τρόπους. Στη συνέχεια, παρατήρησε την ανάπτυξή τους στο σπίτι από τη γέννηση έως την ηλικία των τεσσάρων ετών. Διαπίστωσε αξιοσημείωτη συμπεριφορική και ψυχολογική συνέχεια μεταξύ της προγεννητικής και της μεταγεννητικής ανάπτυξης, και η μελέτη της υπέδειξε ότι ορισμένες προγεννητικές εμπειρίες καθόρισαν την μετέπειτα ψυχική ζωή και ανάπτυξη. Η μελέτη της συνδυάζει την αξιολόγηση εμπειρικών δεδομένων με την παρατήρηση μεμονωμένων μελετών περίπτωσης στη μεταγεννητική φάση και στη βρεφική ηλικία, με μια ψυχαναλυτική ερμηνεία.
Ο όρος «πρώιμο τραύμα» επίσης χρησιμοποιείται για να αναφερθεί στις επιπτώσεις του χωρισμού από τη βιολογική μητέρα στα υιοθετημένα παιδιά. Στο βιβλίο της The Primal Wound, που εκδόθηκε το 1993, η κλινική ψυχολόγος και θετή μητέρα, Nancy Verrier (έχω αναφερθεί στο βιβλίο της σε προηγούμενες αναρτήσεις σχετικά με την υιοθεσία), εξετάζει τις πιθανές συνέπειες αυτού του τραύματος, οι οποίες μπορούν να προκύψουν όταν το μωρό/παιδί χωρίζεται από τη βιολογική του μητέρα.
Οικογενειακά συστήματα και θεωρίες
4. Σε ένα πρόσφατο Being Well podcast (9 Μαρτίου // https://rickhanson.com/being-well-podcast-family-systems-theory-the-invisible-force-that-runs-your-relationships/), οι Forrest και Rick Hanson αναφέρονται εν συντομία, αλλά και συζητούν εκτενέστερα το έργο και τις ιδέες σημαντικών προσωπικοτήτων, όπως οι Murray Bowen, Virginia Satir, Salvador Munichin και άλλοι (στους οποίους έχω αναφερθεί κι επίσης συμπεριλάβει σχετική ζωγραφική σε προηγούμενες αναρτήσεις). Συζητούν μερικές από τις πιο σημαντικές θεωρίες των οικογενειακών συστημάτων, θεωρητικούς, έννοιες και οικογενειακούς ρόλους που μας έχουν κληροδοτηθεί ή που έχουμε υιοθετήσει για να επιβιώσουμε, πιθανά «γραμμένους σε σενάρια που έχουν οριστεί πριν καν γεννηθούμε», και το πώς αυτοί οι ρόλοι εξυπηρετούν την ομοιόσταση (ισορροπία) ενός συστήματος.
Αναφέρονται περαιτέρω στο πώς ο πόνος και το άγχος διαπερνούν τα οικογενειακά συστήματα και τις γενιές, πώς οι οικογένειες δέχονται πιέσεις από ευρύτερα συστήματα, πώς, όπως και τα άτομα, τα συστήματα επίσης χρησιμοποιούν άμυνες για να διατηρήσουν την ισορροπία, πώς η υγιής διαφοροποίηση μπορεί να διαταράξει ένα σύστημα και πώς μπορούμε να διαφοροποιηθούμε, ενώ παράλληλα εξισορροπούμε τη συμπόνια, την αυτονομία και την υπευθυνότητα, προκειμένου να δημιουργήσουμε μια πιο προσαρμοστική ισορροπία μέσα στα ευρύτερα πλαίσια στα οποία βρισκόμαστε. Τονίζουν την αξία του να βλέπουμε τον εαυτό μας και τις ζωές μας μέσα από το πρίσμα ενός οικογενειακού συστήματος και της αναγνώρισης ότι είμαστε όλοι μέρος μεγαλύτερων συστημάτων και ιστορικών και κοινωνικοοικονομικών δομών που σε κάποιο βαθμό μας καθορίζουν. Συζητούν την αξία της εξερεύνησης του είδους των ρόλων που μας ανατέθηκαν, καθώς και τους λόγους και τον σκοπό που μπορεί να εξυπηρετούν αυτοί οι ρόλοι. Αναφέρουν επίσης πώς τα οικογενειακά πρότυπα και οι στρατηγικές εντείνονται με την πάροδο του χρόνου «μέχρι κάποιος να σπάσει το αυγό σε όλο αυτό» και πώς αυτό μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις και αντίσταση, τη σημασία της άρνησης να παρασυρθούμε από άλλους προκειμένου να διαιωνίσουν το σενάριο, το παιχνίδι ή το status quo τους, και τον κόπο που απαιτείται για να επιφέρουμε αλλαγές και να αλλάξουμε δυναμικές και πρότυπα. Ο Rick, νομίζω, αναφέρεται επίσης στην «πρώιμη πληγή», στην οποία έχω αναφερθεί παραπάνω.
